เช็กลิสต์! ทรัพย์สินอะไรบ้าง ที่ “ผู้รับผลประโยชน์” อาจมีสิทธิก่อนผู้รับมรดกตามพินัยกรรม?
ทำพินัยกรรมไว้แล้ว…แต่เงินบางก้อนอาจไม่ได้ตกเป็นของคนที่มีชื่อในพินัยกรรม!
หลายคนเข้าใจว่า เมื่อเราทำพินัยกรรมระบุไว้แล้วว่าอยากยกทรัพย์สินให้ใคร เมื่อเสียชีวิตทรัพย์สินทุกอย่างก็จะถูกแบ่งตามพินัยกรรมนั้น
แต่ในความเป็นจริง ไม่ใช่เสมอไป
เพราะเงินและสิทธิทางการเงินบางประเภทมีกฎหมายหรือเงื่อนไขสัญญาเฉพาะ ที่เปิดโอกาสให้เจ้าของสิทธิระบุชื่อ “ผู้รับผลประโยชน์” (Beneficiary) ไว้ล่วงหน้าได้
เมื่อเจ้าของสิทธิเสียชีวิต ผู้ที่มีชื่อเป็นผู้รับผลประโยชน์อาจมีสิทธิได้รับเงินโดยตรง โดยไม่ต้องนำเงินก้อนนั้นมาแบ่งตามพินัยกรรม
มีเงินประเภทไหนบ้าง?
1. เงินประกันชีวิต
ผู้เอาประกันภัยสามารถระบุชื่อบุคคลที่ต้องการให้ได้รับเงินตามกรมธรรม์เมื่อเสียชีวิตไว้ล่วงหน้าได้ โดยเรียกว่า “ผู้รับประโยชน์” (Beneficiary) ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 897 หากระบุผู้รับประโยชน์เป็นบุคคลเฉพาะเจาะจง เงินประกันชีวิตโดยหลักจะไม่ถือเป็นทรัพย์มรดกของผู้เอาประกันภัย แต่เป็นสิทธิที่ผู้รับประโยชน์มีสิทธิเรียกร้องจากบริษัทประกันโดยตรงตามเงื่อนไขกรมธรรม์
ดังนั้น แม้ผู้เอาประกันภัยจะทำพินัยกรรมยกทรัพย์สินทั้งหมดให้บุคคลอื่น ก็ไม่ได้ทำให้สิทธิของผู้รับประโยชน์ที่ระบุไว้ในกรมธรรม์เปลี่ยนแปลงไปโดยอัตโนมัติ
ข้อควรระวัง
• หากกรมธรรม์ประกันชีวิตระบุผู้รับผลประโยชน์เพียงคำว่า “ทายาท” โดยไม่ระบุชื่อบุคคลเฉพาะเจาะจง เงินประกันชีวิตจะถือเป็นส่วนหนึ่งของกองมรดกตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 897
• หากผู้รับผลประโยชน์เสียชีวิตก่อนผู้เอาประกันภัย ต้องตรวจสอบผลตามกฎหมายและเงื่อนไขกรมธรรม์
• การเปลี่ยนชื่อผู้รับผลประโยชน์อาจมีข้อจำกัดในบางกรณี
• เจ้าหนี้อาจมีสิทธิเรียกร้องเกี่ยวกับเบี้ยประกันภัยตามที่กฎหมายกำหนด
คำแนะนำ: ตรวจสอบกรมธรรม์ทุกฉบับว่าปัจจุบันระบุชื่อใครไว้ โดยเฉพาะหลังแต่งงาน หย่าร้าง มีบุตร หรือมีการเปลี่ยนแปลงความสัมพันธ์ในครอบครัว
2. กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ (Provident Fund: PVD)
มนุษย์เงินเดือนหลายคนมีเงินสะสมอยู่ในกองทุนสำรองเลี้ยงชีพหลักแสนหรือหลักล้านบาท เงินก้อนนี้สามารถกำหนดผู้รับประโยชน์ไว้ล่วงหน้าได้ โดยทำหนังสือตามหลักเกณฑ์ของกองทุน ตัวอย่างเช่น ระบุให้มารดาได้รับ 60% และน้องสาวได้รับ 40% เมื่อสมาชิกเสียชีวิต กองทุนจะพิจารณาจ่ายเงินตามกฎหมายและเอกสารที่มีผลใช้บังคับ
แต่สิ่งที่ต้องเข้าใจคือ กองทุนสำรองเลี้ยงชีพไม่ได้ใช้หลักการเดียวกับประกันชีวิตทั้งหมด เพราะกฎหมายเปิดให้กำหนดบุคคลผู้รับเงินผ่านหนังสือที่มอบไว้แก่กองทุนหรือผ่านพินัยกรรมได้ ดังนั้น หากมีเอกสารหลายฉบับที่ระบุผู้รับเงินไม่ตรงกัน ต้องตรวจสอบว่าเอกสารใดมีผลทางกฎหมาย ไม่สามารถสรุปได้ทันทีว่าชื่อที่แจ้งไว้กับกองทุนจะมีผลเหนือพินัยกรรมเสมอไป
กองทุนสำรองเลี้ยงชีพมีกฎหมายเฉพาะกำหนดให้จ่ายเงินแก่บุตร คู่สมรส และบิดามารดาของสมาชิกที่เสียชีวิต ตามสัดส่วนที่กฎหมายกำหนด โดยไม่จำเป็นต้องนำเงินทั้งหมดเข้าสู่กระบวนการแบ่งมรดกตามปกติ
คำแนะนำ: ตรวจสอบข้อมูลผู้รับประโยชน์กับฝ่ายบุคคลหรือบริษัทจัดการกองทุน และตรวจสอบให้สอดคล้องกับพินัยกรรมที่ทำไว้
3. เงินสงเคราะห์กรณีเสียชีวิตจากประกันสังคม
ผู้ประกันตนที่เข้าเงื่อนไขตามกฎหมาย อาจมีสิทธิได้รับเงินสงเคราะห์กรณีเสียชีวิต โดยสามารถทำหนังสือระบุบุคคลที่ต้องการให้ได้รับเงินสงเคราะห์ไว้ล่วงหน้าได้ตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด หากไม่ได้ทำหนังสือไว้ ตามพระราชบัญญัติประกันสังคม มาตรา 73 (2) สำนักงานประกันสังคมจะเฉลี่ยจ่ายเงินให้แก่ผู้มีสิทธิตามกฎหมาย ได้แก่ สามีหรือภรรยาที่จดทะเบียนสมรส บิดาและมารดา และบุตรที่มีสิทธิตามกฎหมาย โดยแบ่งให้ผู้มีสิทธิแต่ละคนในจำนวนเท่า ๆ กัน
แต่ต้องระวังว่า เงินสงเคราะห์กรณีเสียชีวิต ไม่ใช่เงินก้อนเดียวกับค่าทำศพ เพราะค่าทำศพมีหลักเกณฑ์การจ่ายให้ผู้จัดการศพแยกต่างหาก
คำแนะนำ: ผู้ประกันตนควรตรวจสอบสิทธิของตนเอง และเอกสารแสดงเจตนาระบุผู้รับเงินกับสำนักงานประกันสังคม
4. เงินสงเคราะห์ฌาปนกิจ และสวัสดิการบางประเภท
หากเป็นสมาชิกสมาคมฌาปนกิจสงเคราะห์ หรือมีสวัสดิการช่วยเหลือเมื่อเสียชีวิตจากองค์กรที่สังกัด อาจมีสิทธิระบุบุคคลที่จะได้รับเงินไว้ล่วงหน้าได้ แต่ต้องตรวจสอบกฎหมายและข้อบังคับของแต่ละแห่ง เพราะบางกองทุนเปิดให้เลือกผู้รับเงินได้ ขณะที่บางแห่งจำกัดคุณสมบัติผู้รับเงิน หรือกำหนดวัตถุประสงค์การใช้เงินไว้โดยเฉพาะ
คำแนะนำ: ตรวจสอบเอกสารที่เคยกรอกไว้กับสมาคม นายจ้าง หรือหน่วยงานต้นสังกัด ว่าระบุผู้รับเงินเป็นใคร และมีเงื่อนไขอย่างไร
ส่วนเงินฝาก หุ้น กองทุนรวม ทรัพย์สินเหล่านี้โดยทั่วไปถือเป็นทรัพย์มรดกของผู้เสียชีวิต ซึ่งต้องจัดการตามกฎหมายมรดก แม้เจ้าของบัญชีจะเคยแจ้งชื่อบุคคลอื่นไว้กับธนาคารหรือสถาบันการเงิน เช่น ผู้ติดต่อ ผู้รับมอบอำนาจ หรือผู้มีอำนาจดำเนินการ ก็ไม่ได้หมายความว่าบุคคลนั้นจะได้รับกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินเมื่อเจ้าของเสียชีวิตโดยอัตโนมัติ หากต้องการส่งต่อทรัพย์สินเหล่านี้ให้บุคคลที่ตั้งใจไว้ ควรจัดทำพินัยกรรมให้ถูกต้องตามกฎหมาย และตรวจสอบลักษณะการถือครองทรัพย์สิน รวมถึงสิทธิของบุคคลอื่นที่เกี่ยวข้อง
ส่วน กองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ (กบข.) เงินของสมาชิกที่เสียชีวิตมีกระบวนการจ่ายแก่ผู้มีสิทธิตามกฎหมาย ซึ่งไม่ใช่ระบบการแต่งตั้งผู้รับผลประโยชน์อย่างอิสระแบบประกันชีวิต และต้องแยกเงิน กบข. ออกจากสิทธิบำเหน็จตกทอดหรือเงินช่วยเหลือประเภทอื่นของข้าราชการ เพราะแต่ละส่วนมีกฎหมายกำหนดผู้รับเงินต่างกัน
เช็กลิสต์ 6 ข้อ ที่ควรทำตั้งแต่วันนี้
1. รวบรวมรายการทรัพย์สินและสิทธิทางการเงิน ทั้งประกันชีวิต กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ประกันสังคม และสวัสดิการต่าง ๆ
2. ตรวจสอบชื่อผู้รับผลประโยชน์ ว่ายังเป็นคนที่เราตั้งใจจะส่งต่อเงินให้หรือไม่
3. ตรวจสอบสัดส่วนการรับเงิน โดยเฉพาะกรณีระบุผู้รับผลประโยชน์หลายคน
4. ตรวจสอบเงื่อนไขกรณีผู้รับผลประโยชน์เสียชีวิตก่อน และพิจารณาระบุผู้รับสำรองหากสัญญาหรือกองทุนอนุญาต
5. ตรวจสอบความสอดคล้องกับพินัยกรรม เพื่อป้องกันความขัดแย้งระหว่างเอกสาร
6. จัดทำทะเบียนทรัพย์สินและสิทธิประโยชน์ พร้อมข้อมูลหน่วยงานติดต่อ และเก็บไว้ในที่ที่บุคคลที่ไว้วางใจสามารถเข้าถึงได้เมื่อจำเป็น
การวางแผนมรดก ไม่ใช่แค่การทำพินัยกรรมว่าเราจะยกทรัพย์สินอะไรให้ใคร แต่ต้องเข้าใจด้วยว่า ทรัพย์สินและสิทธิแต่ละประเภทมีกระบวนการส่งต่ออย่างไร บางอย่างส่งต่อผ่านพินัยกรรม บางอย่างส่งต่อผ่านการระบุผู้รับผลประโยชน์ และบางอย่างมีกฎหมายเฉพาะกำหนดผู้มีสิทธิรับเงินไว้แล้ว สิ่งสำคัญคือ การระบุชื่อผู้รับผลประโยชน์ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีข้อพิพาทหรือไม่มีข้อยกเว้นทางกฎหมาย ดังนั้น อย่ารอให้คนข้างหลังต้องมาค้นหาเอกสาร หรือเกิดความขัดแย้งกันเพียงเพราะเราไม่ได้จัดการเรื่องเหล่านี้ไว้ให้ชัดเจน เพราะการวางแผนมรดกที่ดี ไม่ใช่แค่มีทรัพย์สินเหลือไว้ให้ แต่ต้องมั่นใจด้วยว่าทรัพย์สินนั้นจะส่งต่อไปถึงคนที่เราตั้งใจ
หมายเหตุ: บทความนี้ให้ความรู้ตามหลักกฎหมายไทยในภาพรวม การใช้สิทธิจริงต้องพิจารณากฎหมาย ข้อบังคับ สัญญา และเอกสารของแต่ละกรณี
บทความนี้เขียนโดย คุณมะยม หิรัญรัศมิ์ กิตติชวโรจน์ FChFP
Wealth Advisor
Siam Wealth Management
#วางแผนส่งต่อมรดก
#คิดเรื่องชีวิตคิดถึงเรา
Comments